Hướng dẫn dành cho người mới bắt đầu về blockchain: Từ cơ bản đến hiểu về hạ tầng tài sản số

Blockchain là gì?

Nếu bạn vẫn chưa hiểu rõ về blockchain là gì, chúng ta có thể hình dung nó như một cuốn sổ cái tập thể, không do ngân hàng hay một công ty quản lý riêng mà được duy trì bởi hàng nghìn máy tính nút trên toàn cầu. Mỗi giao dịch đều được ghi lại, không ai có thể sửa đổi hay xóa bỏ.

Tại sao gọi là “Blockchain”? Bởi vì dữ liệu giao dịch được đóng gói thành các “khối” (Block), các khối này theo thứ tự thời gian được liên kết bằng công nghệ mật mã tạo thành một “chuỗi” (Chain). Giống như các trang sách, mỗi trang đầy sẽ tạo thành một chương, nhiều chương hợp lại thành một cuốn sách hoàn chỉnh.

Blockchain hoạt động như thế nào? Xem ví dụ chuyển khoản là rõ

Giả sử bạn muốn chuyển 1 Bitcoin cho bạn bè, hệ thống blockchain sẽ xử lý theo các bước sau:

Bước 1: Khởi tạo giao dịch
Bạn nhập vào ví của mình: địa chỉ ví, địa chỉ ví của người nhận, số tiền chuyển. Giao dịch này được phát tán ra toàn bộ mạng lưới blockchain để xác thực.

Bước 2: Các thợ mỏ xác thực
Các thợ mỏ (thực chất là các nút xác thực) sẽ kiểm tra hai việc: trong ví của bạn có đủ số dư không? Giao dịch này có do chính bạn ký không? Sau khi xác nhận, giao dịch sẽ vào “khu vực chờ đóng gói”.

Bước 3: Đóng gói thành khối
Dưới cơ chế chứng minh công việc (PoW), cứ khoảng 10 phút, các thợ mỏ sẽ đóng nhiều giao dịch chờ xác thực thành một khối mới.

Bước 4: Xác nhận toàn mạng
Khối mới được phát tán ra toàn mạng, tất cả các nút sẽ xác minh tính hợp lệ. Khi hơn 51% nút đồng ý, khối này chính thức được thêm vào chuỗi, giao dịch của bạn hoàn tất.

Blockchain gồm những thành phần chính nào?

Một khối chủ yếu gồm ba phần:

Dữ liệu (Data)
Trong khối Bitcoin, dữ liệu này gồm thông tin người gửi, người nhận, số tiền chuyển. Các loại blockchain khác nhau sẽ có nội dung dữ liệu khác nhau.

Giá trị băm (Hash Value)
Có thể hiểu là “dấu vân tay” của khối, duy nhất. Thông qua giá trị băm, ta có thể nhanh chóng tìm ra khối và dữ liệu bên trong, đồng thời kiểm tra xem dữ liệu có bị sửa đổi không.

Giá trị băm của khối trước đó
Là yếu tố liên kết các khối với nhau. Nếu ai đó cố gắng thay đổi giá trị băm của một khối, tất cả các khối sau sẽ mất hiệu lực. Chính điều này làm cho blockchain rất khó bị tấn công hoặc sửa đổi lịch sử giao dịch mà không bị phát hiện, là nguồn gốc của tính bảo mật của blockchain.

Các loại blockchain

Dựa trên quyền truy cập và cách tham gia, blockchain chính gồm ba loại:

Public Blockchain (Chuỗi công cộng)
Đặc điểm: Ai cũng có thể tham gia, giao dịch minh bạch hoàn toàn, dữ liệu gần như không thể sửa đổi
Ví dụ: Bitcoin, Ethereum, Polkadot, Litecoin, Cardano, Solana, BNB Chain…
Ứng dụng: Tiền mã hóa, Internet vạn vật (IoT), hợp đồng thông minh, danh tính số
Nhược điểm: Tốc độ xử lý chậm hơn, tiêu tốn nhiều điện năng và công suất tính toán

Consortium Blockchain (Chuỗi liên minh)
Đặc điểm: Chỉ các tổ chức được phép mới tham gia, kiểm soát tốt hơn, tốc độ giao dịch nhanh
Ví dụ: Hyperledger, FISCO BCOS, R3 CEV
Ứng dụng: Tài chính, năng lượng, bảo hiểm, giao dịch liên tổ chức
Nhược điểm: Cần xây dựng hệ thống quản lý quyền phức tạp

Private Blockchain (Chuỗi riêng tư)
Đặc điểm: Quyền đọc, ghi hoàn toàn do một tổ chức kiểm soát, an toàn nhất nhưng ít minh bạch
Ứng dụng: Quản lý dữ liệu doanh nghiệp, kiểm toán
Nhược điểm: Token dễ bị thao túng, có rủi ro về an ninh

Tại sao blockchain lại đáng chú ý?

Bảo mật vô địch
Giao dịch đã được xác thực được bảo vệ bằng mật mã, không thể sửa đổi và ghi lại vĩnh viễn. Ngay cả quản trị viên hệ thống cũng không thể xóa bỏ giao dịch.

Theo dõi mọi giao dịch
Vì mỗi giao dịch đều được ghi trong cơ sở dữ liệu không thể chỉnh sửa, bạn có thể theo dõi nguồn gốc của bất kỳ khoản tiền nào, rất hữu ích trong chống rửa tiền.

Hiệu quả và tiết kiệm chi phí
Sổ cái phân tán giúp quá trình thanh toán nhanh hơn, giảm đáng kể chi phí chuyển tiền quốc tế, không cần trung gian.

Tính chính xác cao hơn
Mỗi giao dịch cần nhiều nút xác thực, giảm thiểu sai sót. Trong khi đó, cơ sở dữ liệu truyền thống dễ gặp lỗi do quản lý tập trung.

Blockchain hiện dùng trong những lĩnh vực nào?

Tiền mã hóa
Đây là ứng dụng trực tiếp nhất của blockchain. Bitcoin, Ethereum và các đồng tiền mã hóa khác đều dựa trên blockchain.

Quản lý chuỗi cung ứng
IBM Food Trust dùng blockchain để theo dõi toàn bộ quá trình từ nông trại đến bàn ăn. Thương hiệu trà Đài Loan “Wang De Chuan” dùng blockchain để ghi lại nguồn gốc và quy trình sản xuất trà, khách hàng quét QR code để xem toàn bộ lịch trình, nâng cao độ tin cậy.

Sở hữu trí tuệ và NFT
Token không thể thay thế (NFT) kết hợp với tác phẩm nghệ thuật, âm nhạc, cho phép nhà sáng tạo tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng. Ví dụ, dự án NFT “Phanta Bear” của Jay Chou, người hâm mộ mua NFT không chỉ ủng hộ thần tượng mà còn nhận được nội dung độc quyền.

Quản lý y tế
Estonia sử dụng blockchain để lưu trữ hồ sơ y tế toàn quốc, bác sĩ chỉ có thể truy cập khi có sự cho phép của bệnh nhân, tránh rò rỉ dữ liệu và sửa đổi trái phép. Đài Loan cũng đang nghiên cứu dùng blockchain để chia sẻ hồ sơ bệnh án an toàn giữa các bệnh viện.

Lĩnh vực tài chính
Các tổ chức có thể phát hành trái phiếu, chứng thư trên blockchain. Ví dụ, ngân hàng Trung Quốc Quốc Tế tháng 6 năm 2023 đã phát hành trái phiếu cấu trúc trị giá hơn 30 triệu USD trên Ethereum, mở ra ứng dụng của tài chính truyền thống trên blockchain.

Những hạn chế của blockchain

Dĩ nhiên, blockchain không hoàn hảo:

Nếu mất khoá ví, số tiền mã hóa lưu trữ trong đó có thể mãi mãi không lấy lại được.

Các chuỗi công cộng dựa trên bằng chứng công việc (như Bitcoin) tiêu tốn nhiều điện năng và tài nguyên tính toán, gây tranh cãi về môi trường.

Việc nâng cấp các chuỗi liên minh và riêng tư cần thời gian, tốc độ chậm hơn.

Có rủi ro bị sử dụng cho mục đích phi pháp.

Làm thế nào để đầu tư vào blockchain?

Blockchain bản thân không thể đầu tư trực tiếp, vì nó chỉ là công nghệ. Nhưng bạn có thể đầu tư vào các sản phẩm dựa trên blockchain, như tiền mã hóa.

Giao dịch giao ngay
Cách đơn giản nhất. Mua Bitcoin hoặc Ethereum, chờ giá tăng rồi bán ra. Ví dụ, mua 1 BTC với 30,000 USD, bán khi giá 50,000 USD, lãi 20,000 USD.

Đào coin
Cung cấp sức mạnh tính toán để xác thực giao dịch, nhận token mới phát hành và phí giao dịch. Phù hợp với nhà đầu tư có kỹ thuật và vốn.

Giao dịch hợp đồng chênh lệch (CFD)
Không cần sở hữu token thực, chỉ dự đoán giá tăng hoặc giảm của tiền mã hóa. Có thể dùng đòn bẩy để tăng lợi nhuận, nhưng rủi ro cũng cao hơn. Phương thức này có mức độ tiếp cận thấp hơn, giao dịch 24/7, phù hợp cho người mới muốn vào nhanh.

Dù chọn phương thức nào, trước khi bắt đầu cần hiểu rõ rủi ro thị trường và quyết định cẩn trọng.