Xin chào, tôi 10 tuổi. Gần đây tôi đang tìm hiểu về chuỗi các bài viết xoay quanh sự phát triển của blockchain, và muốn chia sẻ phần hiểu biết của mình về kiến trúc mạng lưới.

Bạn biết đấy, khi tôi bắt đầu tìm hiểu blockchain lần đầu, tôi đã bị rối bởi các tầng (mức) khác nhau của giao thức. Hóa ra, tất cả đều được xây dựng theo hình kim tự tháp: L0 ở phía dưới như nền móng, rồi đến L1 như cấu trúc chính, L2 bổ sung chức năng ở phía trên, còn L3 là tầng ứng dụng dành cho người dùng.

Chúng ta bắt đầu từ nền tảng. L0 về cơ bản là hạ tầng truyền tải dữ liệu, giống như dịch vụ chuyển phát của blockchain. Nó đảm bảo việc truyền thông tin an toàn giữa các node bằng cách sử dụng mã hóa và lưu trữ phân tán. Các dự án ở tầng này bao gồm IPFS cho lưu trữ phân tán, TLS và HTTPS để bảo mật việc truyền tải. Đây là nền tảng để tất cả những thứ còn lại đứng vững.

Giờ đến L1 — tầng mạng chính. Đây là nơi có Bitcoin và Ethereum. Chúng giải quyết vấn đề mở rộng quy mô bằng cách thay đổi chính bản thân giao thức. Bitcoin hoạt động theo Proof of Work, Ethereum kết hợp PoW và PoS, BSC sử dụng PoSA với 50 validator để giao dịch nhanh hơn và phí thấp hơn. Avalanche cũng là một ví dụ khác của L1, đạt được thông lượng cao nhờ cơ chế đồng thuận kiểu “cơn lũ tuyết” (lavina). Đây là tầng nơi mọi thứ bắt đầu.

Nhưng L1 có những giới hạn của nó. Vì vậy, đã xuất hiện các giải pháp L2. Mục tiêu là chuyển một số hoạt động ra khỏi mạng chính. Lightning Network cho phép thanh toán tức thời thông qua các kênh trạng thái. Optimistic Rollup và ZkRollup là những giải pháp mở rộng quy mô nhờ các “thủ thuật thông minh” gắn với việc kiểm chứng (verification). Các sidechain hoạt động song song với mạng chính. Tất cả điều đó làm cho giao dịch nhanh hơn và rẻ hơn, mà không thay đổi các quy tắc cốt lõi.

Rồi đến L3 — nơi các ứng dụng thực sự bắt đầu xuất hiện. Các nền tảng DeFi, các dự án NFT, các mạng xã hội phi tập trung. Đây là tầng mà blockchain trở nên hữu ích đối với những người bình thường. Ở đây có các DApps, các giao thức cho vay, và các thị trường sưu tầm. Mỗi tầng đều phụ thuộc vào tầng trước đó, nhưng mỗi tầng lại có những ưu điểm và giới hạn riêng.

Thành thật mà nói, việc hiểu được kiến trúc này đã thay đổi cách tôi nhìn về hệ sinh thái crypto. Nó không chỉ là một hệ thống đơn khối, mà là một cấu trúc đa lớp phức tạp, trong đó mỗi tầng giải quyết các vấn đề cụ thể. Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về cách hoạt động của hạ tầng crypto, thì nên tìm hiểu kỹ hơn về các tầng này.