Các công ty Mỹ không thể ngừng mua AI của Trung Quốc

AI của Mỹ đã bắt đầu cất tiếng trong giọng nam trầm hùng tráng của sứ mệnh quốc gia đang bùng nổ. Nhưng nó lại đang vẫy cờ rất nhiều cho một ngành công nghiệp liên tục cho phép các mô hình của Trung Quốc vào trong tòa nhà.

Những lời chào hàng “yêu nước” của Mỹ hiện ở khắp nơi — “thống trị AI toàn cầu,” “sứ mệnh quốc gia,” “cuộc đua chiến lược,” các giá trị “dân chủ,” và toàn bộ thứ ngôn ngữ “hào hùng khoe cơ bắp” quen thuộc mà ngành AI đã bắt đầu mượn từ Washington. Nhưng đằng sau lớp thương hiệu đỏ-trắng-xanh, các nhà phát triển và nền tảng vẫn tính toán ra một kết quả khác: các mô hình của Trung Quốc tốt, rẻ, cởi mở, và ngày càng khó để tránh né.

Trong khi gương mặt công khai của AI ở Mỹ vẫn trông như là hoàn toàn nội địa, công nghệ Trung Quốc hơn nữa cứ âm thầm len vào “phần ruột” của cỗ máy — các công cụ lập trình, các chợ dịch vụ đám mây, và những mảnh ghép của ngăn xếp mà đa số người không bao giờ thấy. Lời lẽ về sao và sọc đang ngày càng khó khớp. Gắn nhãn kiểu yêu nước thì dễ. Thứ gây khó chịu là mua sắm kiểu yêu nước.

Washington đã được cảnh báo rằng dòng di cư ngày càng tăng này không phải là một câu chuyện phụ mang tính ngách dành cho các kỹ sư, những người đang mở tab trên Hugging Face. Vào giữa tháng 3, Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ-Trung đã cảnh báo rằng các mô hình mở trọng số của Trung Quốc đã trở nên khó mà “gạt đi” được. Báo cáo cho biết Trung Quốc đã “đi all-in” vào AI mã nguồn mở, việc áp dụng rộng rãi đang thúc đẩy vòng lặp lặp lại nhanh hơn, và kết quả tạo ra “những con đường thay thế để giành vị thế dẫn đầu AI.” Hệ sinh thái mở, theo báo cáo, “cho phép Trung Quốc đổi mới sát với “mặt trận” dù có những ràng buộc đáng kể về năng lực tính toán” — và hiện nay “các phòng thí nghiệm Trung Quốc đã thu hẹp khoảng cách hiệu năng so với các mô hình ngôn ngữ lớn hàng đầu của phương Tây.”

Đó là rất nhiều ngôn ngữ quan liêu bóng bẩy cho một vấn đề cực kỳ đơn giản: Mỹ thì không ngừng khoác lên mình màn kịch về một sứ mệnh quốc gia, trong khi Trung Quốc thì liên tục đưa ra một sản phẩm chạy rất “ngon” khi triển khai.

Cách tiếp cận cởi mở của Trung Quốc đã gần như tạo ra một vòng lặp phản hồi: áp dụng thúc đẩy lặp lại, rồi lại áp dụng thêm — “lợi thế cạnh tranh tự củng cố,” như USCC đã nói; một số ước tính hiện cho rằng các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc nằm trong khoảng 80% các startup AI ở Mỹ. Tài liệu DigiChina của Stanford HAI cho biết các mô hình mở trọng số do Trung Quốc tạo ra nay đã “không thể tránh khỏi” trong bối cảnh AI cạnh tranh và ngày càng được áp dụng ở Mỹ. Washington đang bán “chủ quyền.” Thị trường thì mua bất cứ thứ gì hoạt động.

Các mô hình Trung Quốc đã đang len vào ngăn xếp

Cách dễ nhất để bỏ lỡ những gì đang xảy ra là nhìn chằm chằm vào các ứng dụng dành cho người tiêu dùng và tự khen mình vì đã nhận ra điều hiển nhiên. Ở bề mặt đó, Mỹ vẫn có thể cảm thấy mình “vẫn oai” và chủ quyền. SSRS cho biết trong tháng này, 52% người Mỹ sử dụng các nền tảng AI hằng tuần, với ChatGPT ở 36%, Gemini ở 26% và Copilot ở 14%. Bảng xếp hạng của Similarweb ở Mỹ vẫn nghiêng mạnh về Mỹ, với ChatGPT, Gemini, Claude, Grok và OpenAI nằm trong top 5. Cửa hàng trông đủ nội địa để giữ cho việc gắn nhãn gọn gàng và thần kinh yên ổn.

Sự thay đổi quan trọng hơn đang diễn ra ở hậu trường, nơi các kỹ sư chọn các mô hình nền tảng, các công ty chọn công cụ, và các quyết định mua sắm biến thành kiến trúc trước khi ai đó bận gọi đó là chiến lược. Theo Hugging Face, Trung Quốc đã vượt Mỹ cả về lượt tải hằng tháng lẫn tổng lượt tải trên nền tảng của mình, với các mô hình Trung Quốc chiếm 41% lượt tải trong năm qua. Tài liệu DigiChina của Stanford HAI cho biết từ tháng 8/2024 đến tháng 8/2025, các nhà phát triển mô hình mở của Trung Quốc chiếm 17,1% trong tổng số lượt tải trên Hugging Face, nhỉnh hơn chút so với các nhà phát triển ở Mỹ ở mức 15,8%. Tuần trước, 7 trong số 10 mô hình phổ biến nhất trên OpenRouter là của Trung Quốc.

Nghiên cứu 100 nghìn tỷ token của OpenRouter cho thấy các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc tăng từ một nền gần như bằng 0 vào cuối năm 2024 lên gần 30% tổng mức sử dụng trong một số tuần, trung bình khoảng 13% tổng khối lượng token theo tuần trong suốt năm mà họ nghiên cứu. DeepSeek là bên đóng góp mã nguồn mở lớn nhất tính theo khối lượng trên nền tảng, với Qwen xếp thứ hai. Bản thân công việc đó cũng đang thay đổi. OpenRouter nói rằng các mô hình mở của Trung Quốc giờ không còn chủ yếu để đóng vai và mày mò kiểu sở thích; lập trình và công nghệ cùng nhau giờ chiếm 39% tổng mức sử dụng mã nguồn mở của Trung Quốc trên nền tảng.

Cursor, một trong những công ty AI của Mỹ nóng bỏng nhất hiện nay, đã thừa nhận trong tháng này rằng mô hình lập trình Composer 2 của họ, trong một thỏa thuận cấp phép, được xây dựng dựa trên Kimi K2.5 của Moonshot AI trước khi chồng thêm quá trình huấn luyện riêng. Moonshot, một trong những startup AI đầy hứa hẹn nhất của Trung Quốc, có trụ sở tại Bắc Kinh — và được định giá khoảng 18 tỷ USD, cao hơn gấp hơn 4 lần giá trị trong vòng ba tháng. “Việc nhìn thấy mô hình của chúng tôi được tích hợp hiệu quả thông qua quá trình pretraining tiếp tục & huấn luyện RL tính toán cao của Cursor chính là hệ sinh thái mô hình mở mà chúng tôi rất muốn hỗ trợ,” Moonshot viết trên X $TWTR 0.00%. Các lãnh đạo Cursor cho biết Kimi hoạt động tốt nhất trong các đánh giá của công ty, và Business Insider báo cáo rằng sản phẩm tạo ra có giá vào khoảng một phần mười so với Opus 4.6 của Anthropic.

Các công ty từ Airbnb $ABNB -1.45% đến Siemens đều đã công khai sử dụng các mô hình của Trung Quốc. Vì thế, cả những startup AI “đầy chất cưng” lẫn các công ty đã thành danh đều ngày càng chuyển từ các mô hình đắt đỏ độc quyền của Mỹ sang các mô hình rẻ hơn của Trung Quốc, vốn đã thu hẹp đáng kể khoảng cách hiệu năng. Thị trường bắt đầu coi “quốc tịch của mô hình” là thứ yếu — và phần lớn không liên quan — đến việc thứ đó có chạy tốt, triển khai nhanh và chi phí thấp hay không.

“Mở” đã trở thành một mô hình kinh doanh mang tính địa chính trị

Chính Nhà Trắng cũng đã nói rằng hệ thống mã nguồn mở và mở trọng số rất quan trọng vì các startup cần sự linh hoạt, và vì các công ty có dữ liệu nhạy cảm không phải lúc nào cũng có thể gửi dữ liệu cho một nhà cung cấp mô hình đóng. Điều đó đúng. Và chính xác cũng vì vậy mà các mô hình mở trọng số của Trung Quốc trở thành một “đầu đau” cho câu chuyện chủ nghĩa dân tộc AI ở Mỹ. Việc chính phủ Mỹ thừa nhận điều này đến sau nhiều năm mà uy tín AI của Mỹ gắn chặt với các API đóng, các gói đăng ký mô hình “hạng tinh hoa,” và ý tưởng rằng các hệ thống tốt nhất phải được kiểm soát chặt bởi chỉ một vài công ty. Cách làm đó có thể vẫn thắng ở “tuyến đầu” nhất, nhưng lại kém phù hợp hơn để thắng ở lớp bên dưới — nơi các nhà phát triển chọn và chắt lọc những gì họ thực sự đủ tiền để sử dụng.

Bắc Kinh ngày càng khung các mô hình AI mở trọng số như một phần của các nỗ lực chào mời ngoại giao và thương mại rộng hơn — một mô hình phát triển công nghệ được chia sẻ, đối lập với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, các hạn chế chuỗi cung ứng và các hệ thống đóng. Mô hình mở như một sản phẩm quyền lực mềm. Họ nói với các quốc gia rằng AI Trung Quốc có thể được chỉnh sửa và không bị khóa phía sau một “cổng thu phí API” của Mỹ. Các nhà nghiên cứu Stanford đã cảnh báo rằng việc áp dụng rộng các mô hình mở trọng số của Trung Quốc có thể làm thay đổi các “mô hình phụ thuộc” trên toàn cầu, tạo ra những phụ thuộc công nghệ mới ngay cả khi chính trọng số mô hình vẫn có thể tải về.

Họ Qwen của Alibaba đã xây dựng hệ sinh thái mô hình lớn nhất trên Hugging Face, với hơn 18Bô hình phái sinh, hoặc hơn 200.000 nếu tính tất cả những thứ gắn thẻ Qwen — vượt Llama của Meta $META +0.35% về lượt tải tích lũy trên nền tảng. RAND phát hiện vào tháng 1 rằng lưu lượng truy cập tới các LLM có trụ sở ở Trung Quốc đã tăng 460% trong hai tháng, và thị phần toàn cầu của các mô hình Trung Quốc tăng từ 3% lên 13% trong khoảng thời gian đó. RAND cũng cho biết các mô hình Trung Quốc — như DeepSeek, Qwen và ChatGLM của Zhipu — có thể chạy với chi phí khoảng một phần sáu đến một phần tư so với các đối thủ của Mỹ. Tổ hợp khó chịu này là đòn đánh mạnh vào bất kỳ công ty Mỹ nào đang cố gắng bán “đức hạnh yêu nước” với giá cao.

Câu chuyện cũ là Mỹ xây dựng công cụ còn phần còn lại của thế giới đi thuê quyền truy cập. Câu chuyện mới thì là các phòng thí nghiệm Trung Quốc trở thành “nền” cho các công cụ, dù phía bề mặt có thể vẫn mang thương hiệu của Mỹ.

Hơn một tá tổ chức Trung Quốc đang công khai phát hành các mô hình mạnh mẽ. Hugging Face cho biết số lượng kho lưu trữ từ các tổ chức Trung Quốc nổi tiếng đã bùng nổ trong năm 2025, với ByteDance và Tencent tăng mạnh số lần phát hành, và các công ty trước đây nghiêng về mô hình đóng nay chuyển dần sang các đợt phát hành mở. Trung Quốc đang xuất khẩu một lý thuyết mạch lạc về sự lan tỏa. Mỹ thì xuất khẩu một nền kinh tế pha trộn giữa các mô hình đóng cao cấp, gắn nhãn mở-trọng-số, và các tranh luận nội bộ về “mở” thậm chí có nghĩa là gì. “Sân chơi mở” của Mỹ bị chia thành gắn nhãn mở-trọng-số, nghiên cứu thực sự cởi mở, các “dòng” nhẹ gọn dễ mang theo, và các ngăn xếp tập trung vào tác tử — xem: Llama của Meta vừa mở-trọng-số nhưng bị hạn chế, dòng OLMo thực sự cởi mở của Ai2, họ Gemma “nhẹ hơn” của Google $GOOGL +1.82%, và ngăn xếp tác tử của NVIDIA — giúp hệ sinh thái mạnh hơn ở một số điểm nhưng ít thống nhất như một học thuyết.

Ngay cả thị trường nội bộ của Trung Quốc cũng bắt đầu coi “mở” ít như một hệ tư tưởng hơn là một kế hoạch “go-to-market.” Tháng 2, Baidu — lâu nay là một trong những nhà bảo vệ ồn ào nhất cho mô hình đóng — nói rằng họ sẽ làm cho mô hình Ernie thế hệ tiếp theo của mình trở thành mã nguồn mở, một sự đảo chiều chiến lược lớn. DeepSeek đã làm xáo trộn cả lĩnh vực, và CEO Baidu nói rằng việc mở ra sẽ giúp công nghệ lan nhanh hơn. “Mở” trong cuộc đua này ngày càng có nghĩa là phân phối có thể mở rộng, áp dụng nhanh hơn, và khóa chân nhà phát triển nhiều hơn.

Các “ông lớn” đám mây của Mỹ đang bình thường hóa các mô hình Trung Quốc

Nếu các mô hình mở của Trung Quốc vẫn chỉ sống trên internet như những hiện vật “kỳ lạ” mơ hồ cho người chơi nghiệp dư, thì mọi chuyện đã khác. Khi đó, vấn đề lòng yêu nước có thể quản lý được. Nhưng chúng không phải vậy. Các siêu nền tảng (hyperscalers) đã đưa chúng vào bên trong.

Amazon $AMZN +0.46% Bedrock nói rằng họ hỗ trợ hơn 100 mô hình nền tảng, bao gồm DeepSeek, Moonshot AI, MiniMax và OpenAI. AWS cũng đã triển khai các gói DeepSeek và Qwen cụ thể, và việc quảng bá quanh DeepSeek của họ là bảo mật chuẩn doanh nghiệp, hạ tầng thống nhất, và dữ liệu khách hàng “không được chia sẻ với các nhà cung cấp mô hình.” Microsoft $MSFT -0.16% đang làm điều tương tự theo một “giọng” doanh nghiệp gọn gàng hơn. Danh mục của Azure Foundry bao gồm DeepSeek và Kimi của Moonshot trong số các mô hình được Azure bán trực tiếp, và các bản cập nhật Foundry do Microsoft tự công bố đã ca ngợi khả năng suy luận của Kimi như một phần trong danh sách ngày càng mở rộng của nền tảng. Mô hình từ nước ngoài đi vào, sản phẩm doanh nghiệp đáng kính đi ra. Lợi thế địa chính trị bị làm mòn bởi sự tiện lợi trong mua sắm, hóa đơn thống nhất, và mong muốn chung của doanh nghiệp là giả vờ rằng mọi lựa chọn khó chịu chỉ là một “tính năng.”

Một mô hình mở của Trung Quốc nằm trong một đám mây Mỹ, được tính phí trên một hóa đơn Mỹ, được bọc trong các cơ chế kiểm soát doanh nghiệp của Mỹ — không còn trông giống một sự kiện địa chính trị và bắt đầu giống như vấn đề mua sắm.

Vertex AI của Google Cloud cũng đi theo con đường tương tự. Tài liệu DeepSeek của họ nói rằng các mô hình có sẵn dưới dạng các API được quản lý hoàn toàn, không máy chủ, và Google cũng khuyến nghị rõ ràng việc ghép DeepSeek R1 với Model Armor để đảm bảo an toàn cho sản xuất. Ở những nơi khác trong Vertex AI, Google liệt kê các mô hình mở với hỗ trợ endpoint toàn cầu, bao gồm DeepSeek, Kimi, MiniMax, Qwen và GLM, ngay cạnh các mô hình gpt-oss của OpenAI. Mọi lợi thế địa chính trị lại bị làm mòn ngay bởi thiết kế sản phẩm: cùng bảng điều khiển, cùng logic endpoint, cùng ngôn ngữ của dịch vụ được quản lý, cùng những lời trấn an theo kiểu doanh nghiệp.

Nvidia $NVDA +0.26% liệt kê DeepSeek trong danh mục mô hình của mình. Databricks cũng đã nhập cuộc. Tháng này, họ đưa Qwen3-Embedding-0.6B vào bản xem trước công khai cho các tác vụ retrieval và agent, quảng bá nó như một mô hình embedding đa ngôn ngữ tiên tiến được tối ưu cho vector search và các tác nhân AI. Đó là cách những sự phụ thuộc “định hình” dần dần. Một đội dùng nó cho tìm kiếm. Một đội khác gắn nó vào tác tử. Vài quý sau, vấn đề chiến lược đã trở thành release notes và chu kỳ gia hạn.

Có hai vấn đề “Trung Quốc” khác nhau ẩn trong câu chuyện AI. Một là vấn đề ứng dụng do Trung Quốc vận hành. Chính sách quyền riêng tư của DeepSeek nói rằng họ trực tiếp thu thập, xử lý và lưu trữ dữ liệu cá nhân tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Cái còn lại là vấn đề mô hình có nguồn gốc từ Trung Quốc — các trọng số và họ mô hình bị kéo vào các đám mây của Mỹ, các sản phẩm của Mỹ và các luồng công việc của Mỹ. Một dự án “quốc gia” bắt đầu trông bớt “quốc gia” đi rất nhiều khi những phần hữu ích nhất của nó cứ tiếp tục xuất hiện từ nơi khác. AI của Mỹ muốn sự trình diễn của chủ quyền và sự tiện lợi của một hành lang mua sắm toàn cầu. Nó muốn Washington đối xử với họ như một “nhà vô địch quốc gia,” và muốn các nhà phát triển coi mọi mô hình nước ngoài như một món hời vô hại. Nhưng thị trường thì có vẻ khá lạ. Nó cứ tiếp tục mua thứ hoạt động.

Chạy một mô hình mở tại chỗ hoặc trên hạ tầng đáng tin cậy có thể giảm bớt một số rủi ro về dữ liệu và quản trị. Đó là lý do vì sao các hyperscalers lại quan trọng ở đây. Họ biến một sự phụ thuộc đầy rủi ro chính trị thành thứ có cảm giác “quản lý được” và mang màu sắc doanh nghiệp. Kết quả là nhiều người mua doanh nghiệp có thể có hiệu năng của mô hình Trung Quốc mà không phải trải qua cảm giác đáng lo rằng mình đang rời khỏi ngăn xếp của Mỹ.

Điều đó để lại cho Mỹ một vị thế khá kỳ lạ. Vẫn có những lợi thế to lớn của Mỹ trong chip, hạ tầng đám mây, thị trường vốn và các phòng thí nghiệm tuyến đầu. Nhưng ngôn ngữ chính trị của nước này về AI cứ tiếp tục giả định rằng năng lực lãnh đạo kỹ thuật sẽ tự nhiên chuyển thành lòng trung thành ở tầng dưới. Không phải vậy. Không phải với các mô hình mở — và cũng không phải với phần mềm nói chung. Nhà phát triển thì “ưa đổi,” đội mua sắm thì thực dụng, không nhiều cảm xúc. Nền tảng đám mây thì vô tư cho đến khi hóa đơn được thanh toán. Nếu Washington muốn “giá trị Mỹ” được coi trọng trong việc mua AI, họ sẽ cần nhiều hơn các bài phát biểu về định kiến và sự thống trị. Họ sẽ cần các mô hình của Mỹ đủ mở, đủ rẻ, và đủ phổ biến để việc chọn chúng không giống như một sự hy sinh vì yêu nước. Hiện tại, thị trường dường như ngày càng ít sẵn sàng trả mức chênh lệch đó.

📬 Đăng ký nhận Bản tin Hằng ngày

Bản tin miễn phí, nhanh và vui vẻ của chúng tôi về nền kinh tế toàn cầu, được gửi mỗi sáng vào các ngày trong tuần.

Đăng ký ngay