Hòa nhập lại với Khu vực kinh tế Ethereum

Tác giả: gwilym, Biên dịch: Block unicorn

Năm nay, tại hội nghị EthCC diễn ra ở Cannes, đã có một thông báo lớn đầu tiên: Khu Kinh tế Ethereum (Economic Zone).

Dự án này do đội ngũ Gnosis và ziskvm dẫn dắt, và nhận được tài trợ từ Quỹ Ethereum, với mục tiêu loại bỏ sự phân mảnh trong hệ sinh thái Ethereum. Hãy cùng xem các phương án hiện đang được đề xuất.

Bối cảnh

Các L2 nhằm mở rộng không gian khối của Ethereum và đã đạt được điều đó. Tuy nhiên, đi kèm với sự mở rộng này lại là tình trạng phân mảnh thanh khoản. Token của bạn trên các nền tảng như Arbitrum, Base, Polygon… không thể tương tác trực tiếp với các hợp đồng trên L1 hoặc các L2 khác, trừ khi phải thông qua cầu nối, việc này tốn thời gian và tiền bạc.

Dĩ nhiên, điều này không phải là điều gì mới.

Ví dụ, tại hội nghị Devcon SEA năm 2024, đồng sáng lập của Gnosis là Martin Köppelmann đã có một bài phát biểu với tiêu đề “Ethereum cần các L2 gốc”, tập trung làm rõ nhiều giả định về niềm tin đang cản trở khả năng tương tác giữa các L2. Vì vậy, ông kêu gọi phát triển các Rollup được chứng minh bằng zero-knowledge để chúng có thể đọc/ghi đồng bộ với Ethereum.

Khi đó, RYAN đã ca ngợi khái niệm này như một tầm nhìn cho Ethereum 3.0. Hiện nay, dự án Khu Kinh tế Ethereum (EEZ) đang hiện thực hóa một cách rõ ràng tầm nhìn đó và chuẩn bị biến nó thành hiện thực.

Mặc dù Köppelmann khi đó kêu gọi các Rollup gốc của Ethereum, nhưng khái niệm EEZ mới lại xuất phát từ bài luận của ông năm 2024, hướng tới việc đạt được khả năng tương tác rộng hơn và không cần cấp phép. Các EEZ Rollup có thể vừa là gốc và dựa trên Ethereum, vừa có thể là bên ngoài và không dựa trên Ethereum; điều này phụ thuộc vào lựa chọn kiến trúc của chúng.

Ai đang xây dựng EEZ?

Gnosis là một “ông lớn” phát triển khá kín tiếng, đã tạo ra nhiều cơ sở hạ tầng on-chain mang tính biểu tượng, như giao thức CoW, ví đa chữ ký Safe, kiến trúc Zodiac DAO, định dạng token điều kiện hỗ trợ các dự đoán của Polymarket, Gnosis Chain, Gnosis Pay, v.v.

Về mảng ZK, dưới sự dẫn dắt của Jordi Baylina, ZisK đã đổi mới theo cách sáng tạo khi phát triển một thiết kế zkVM mã nguồn mở hiệu quả, có thể cung cấp các bằng chứng thời gian thực cho việc thực thi các hợp đồng thông minh trong hệ sinh thái Ethereum.

Tuy nhiên, điều quan trọng là bất kể Gnosis, ZisK hay bất kỳ thực thể nào khác đều không “sở hữu” stack EEZ; Quỹ Ethereum đang tài trợ cho kế hoạch này, “như một cơ sở hạ tầng Ethereum chia sẻ trung lập đáng tin cậy”, và các kết quả sẽ được phát hành mã nguồn mở miễn phí, để mọi người sử dụng.

Cách thức hoạt động của EEZ

Nói ngắn gọn, Khu Kinh tế Ethereum là một khung L1-L2 lấy tính kết hợp đồng bộ (tức khả năng tương tác thời gian thực) làm trọng tâm.

Nói cách khác, các Rollup kết nối với EEZ có thể gọi các hợp đồng trên L1 hoặc các L2 khác và nhận phản hồi trong cùng một giao dịch. Điều này sẽ cho phép thực thi nguyên tử xuyên chuỗi, khiến người dùng cảm giác như đang sử dụng một chuỗi đơn lẻ.

Theo nghĩa đó, các hợp đồng trên chuỗi EEZ sẽ vận hành giống như chúng tồn tại trên cùng một chuỗi. Giao dịch sẽ được hoàn tất một cách nguyên tử trong mạng liên quan, hoặc sẽ hoàn toàn không được thực thi nếu xảy ra lỗi.

Theo các nghiên cứu trước đây của Baylina, ta có thể suy ra rằng điểm neo ở đây sẽ là hợp đồng thông minh dạng proxy, tức là một hợp đồng trên một chuỗi đại diện cho thao tác thực thi của một hợp đồng trên chuỗi khác. Nếu bạn đang sử dụng Ethereum, bạn chỉ cần gọi một proxy; proxy sẽ xử lý giao dịch và áp dụng thay đổi trạng thái sang lớp L2 được chỉ định, và mọi thứ sẽ được giải quyết.

Và có lẽ đáng chú ý nhất là sự chuyển biến từ “trải nghiệm người dùng như một chuỗi đơn, kết quả như nhiều chuỗi” này có thể đạt được mà không cần bất kỳ thay đổi nào ở tầng giao thức của Ethereum, vì EEZ sẽ dựa vào hợp đồng thông minh và các bằng chứng zero-knowledge thời gian thực.

Dù vậy, điểm đánh đổi chính khi các L2 tham gia hệ thống EEZ là: khi Ethereum xảy ra reorg (tái sắp xếp), chúng cũng phải tái sắp xếp theo, đúng như Martin Köppelmann đã chỉ ra. Đây sẽ là một bài toán kỹ thuật, nhưng không phải là vấn đề lớn. Các Rollup vận hành trình tự (sequencer) riêng của mình cần thích nghi với sự hợp nhất này—điều đó dĩ nhiên là khả thi.

Tầm quan trọng

Hãy thử tưởng tượng: một vị thế Aave trên Ethereum không cần bridge, mà vẫn có thể tương tác trong một giao dịch duy nhất với nhóm thanh khoản (hoặc “quỹ”) của Uniswap trên Unichain (hoặc Morpho Vault trên Base, hoặc Fluid Vault trên Arbitrum, v.v.).

Đó chính là tương lai mà dự án EEZ nhắm tới để dẫn dắt. Mặc dù trước khi tầm nhìn này được hiện thực hoàn toàn, vẫn còn một số tiến bộ cần đạt ở mảng phần cứng và xác thực, nhưng chúng ta đang ở đúng thời điểm then chốt để bứt phá.

Phần thưởng cuối cùng phải là sự hội nhập và vị thế chủ đạo hơn nữa của Ethereum. Như RSA đã nói:

“Nếu Ethereum có thể thành công—nếu nó có thể tích hợp tất cả các blockchain của mình thành một Khu Kinh tế thống nhất—đồng thời song song triển khai nâng cấp lượng tử phiên bản tinh gọn của Ethereum và khả năng mở rộng cấp L1……

Ethereum sẽ đạt được hiệu ứng mạng không thể ngăn cản.

Cuối cùng, nó sẽ thực hiện đúng cam kết cốt lõi của mình.

Ethereum = Sổ cái thế giới.

ETH = Tài sản dự trữ của thế giới.”

Đó là lý tưởng vĩ đại. Vì vậy, trong lúc chúng ta chờ EEZ ra mắt chính thức, hãy nhớ theo dõi những cập nhật mới nhất của dự án và chú ý tới các đối tác mới tham gia, vì liên minh này vừa mới bắt đầu.