Chuyển đổi sinh tử của các công ty khai thác Bitcoin: Bán tháo BTC để bơm máu cho AI, cuộc chiến bảo vệ sức mạnh tính toán sẽ đi về đâu

Tác giả: Shaurya Malwa, Đồng giám đốc phụ trách mảng Token & Data tại CoinDesk Asia; Người dịch: xz@Kim sắc Tài chính

Những thông tin then chốt cần nắm:

• Các công ty khai thác bitcoin niêm yết đang phải đối mặt với một mô hình kinh tế không bền vững: cứ sản xuất ra 1 bitcoin thì lỗ khoảng 19.000 USD, vì vậy họ đang nhanh chóng chuyển sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và hạ tầng điện toán hiệu năng cao.

• Các công ty khai thác đã ký hơn 70 tỷ USD các hợp đồng về AI và điện toán hiệu năng cao; một số công ty khai thác dự kiến đến cuối năm 2026, 70% doanh thu sẽ đến từ mảng AI. Về bản chất, họ đang chuyển thành mô hình kinh doanh lấy vận hành trung tâm dữ liệu làm chính, khai thác bitcoin làm phụ.

• Việc chuyển đổi này được hỗ trợ bằng vay mượn lớn và bán tháo bitcoin quy mô lớn, khiến năng lực tính toán của mạng giảm và an ninh mạng chịu áp lực; từ đó, tương lai của cả ngành phụ thuộc vào việc giá bitcoin có thể quay trở lại quanh mức 100.000 USD hay không.

Ngành khai thác bitcoin đang trải qua sự chuyển đổi căn bản nhất trong lịch sử, và dấu hiệu rõ ràng nhất không phải là điều chỉnh về năng lực tính toán hay độ khó, mà là bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp.

Báo cáo “Mỏ khai thác Bitcoin quý 1 năm 2026” do CoinShares công bố trong tuần này cho thấy rằng, vào quý 4 năm 2025, chi phí tiền mặt bình quân gia quyền để các công ty khai thác niêm yết sản xuất ra 1 bitcoin đã tăng lên khoảng 79.995 USD.

Bitcoin đang được giao dịch trong biên độ 68.000 đến 70.000 USD, trong khi báo cáo của CoinDesk tuần trước ước tính rằng mỗi BTC được khai thác, các công ty khai thác đang lỗ khoảng 19.000 USD.

Những con số này là không bền vững, và ngành cũng hiểu điều đó. Lời đáp lại là, cả ngành đang chuyển dịch toàn diện sang hạ tầng trí tuệ nhân tạo—điều này đang định nghĩa lại “thực chất” của các công ty này.

Theo báo cáo của CoinShares, tổng giá trị các hợp đồng AI và điện toán hiệu năng cao mà các công ty khai thác niêm yết đã công bố hiện đã vượt quá 70 tỷ USD. Chỉ riêng các giao dịch hợp tác được mở rộng giữa CoreWeave và Core Scientific, trong thời hạn 12 năm đã có giá trị 10,2 tỷ USD. Doanh thu các hợp đồng HPC mà TeraWulf đã ký là 12,8 tỷ USD. Hut 8 đã ký thỏa thuận cho thuê hạ tầng AI trị giá 7 tỷ USD trong 15 năm đối với khuôn viên River Bend. Cipher Digital và Fluidstack (được Google đầu tư) đã đạt các thỏa thuận hợp tác trị giá hàng chục tỷ USD.

Đến cuối năm 2026, các công ty khai thác niêm yết dự kiến có tới 70% doanh thu đến từ mảng AI; hiện tỷ lệ này khoảng 30%. Doanh thu lưu ký AI của Core Scientific chiếm 39% tổng doanh thu của công ty; TeraWulf là 27%; IREN là 9% và đang mở rộng nhanh—năng lực GPU làm mát bằng chất lỏng mà công ty đang xây dựng có thể lên đến 200 megawatt.

Điều này đồng nghĩa với việc, các công ty khai thác ngày càng chuyển thành nhà vận hành trung tâm dữ liệu, trong khi việc khai thác bitcoin dần trở thành hoạt động phụ đi kèm.

Sổ sách kinh tế cho thấy lý do. Theo phân tích của CoinShares, chi phí theo mỗi megawatt của hạ tầng khai thác bitcoin khoảng 700.000 đến 1.000.000 USD, còn chi phí theo mỗi megawatt của hạ tầng AI là 8 triệu đến 15 triệu USD—khoảng cách giữa hai bên là rất lớn. Tuy nhiên, mảng AI có thể mang lại lợi nhuận mang tính cấu trúc cao hơn và ổn định hơn.

Chỉ số quyết định doanh thu theo đơn vị năng lực tính toán của các công ty khai thác—giá năng lực tính toán—đã giảm xuống mức thấp lịch sử vào đầu tháng 3, ngay sau đợt halving, khoảng 28 đến 30 USD mỗi petahash mỗi ngày. Ở mức này, các công ty dùng phần cứng thế hệ trước cần kiểm soát chi phí điện ở dưới 0,05 USD mỗi kWh để duy trì lợi nhuận tiền mặt. Trong khi đó, các hợp đồng hạ tầng AI có thể cam kết biên lợi nhuận trên 85% và doanh thu có thể kéo dài đến nhiều năm.

Cơ chế vận hành tài chính

Báo cáo nêu rằng, việc chuyển đổi này chủ yếu được tài trợ bằng hai cách, và dữ liệu liên quan đều có thể theo dõi rõ ràng.

Thứ nhất là tài trợ bằng nợ. Cơ cấu đòn bẩy tổng thể của ngành đã thay đổi một cách căn bản. IREN hiện phát hành 3,7 tỷ USD thành năm loạt trái phiếu chuyển đổi. Tổng nợ của TeraWulf là 5,7 tỷ USD, được chia ở cấp độ mảng kinh doanh tính toán thành trái phiếu chuyển đổi và trái phiếu có bảo đảm ưu tiên.

Cipher Digital vào tháng 11 phát hành 1,7 tỷ USD trái phiếu có bảo đảm ưu tiên, khiến chi phí lãi suất theo quý của công ty tăng vọt từ 3,2 triệu USD trong ba quý đầu lên 33,4 triệu USD trong quý 4. Quy mô nợ như vậy đã vượt xa ngành khai thác truyền thống, thuộc nhóm đầu tư hạ tầng đặt cược rằng doanh thu AI có thể nhanh chóng được hiện thực hóa để trả nợ.

Thứ hai là bán tháo bitcoin**. Tổng lượng bitcoin dự trữ của các công ty khai thác niêm yết đã giảm hơn 15.000 BTC so với đỉnh cao tích lũy.** Core Scientific đã bán BTC trị giá 175 triệu USD, khoảng 1.900 BTC, trong tháng 1 và dự kiến sẽ bán sạch gần như toàn bộ phần nắm giữ còn lại vào quý 1 năm 2026. Bitdeer trong tháng 2 đã xóa sổ dự trữ của mình. Riot Platforms đã bán BTC gồm 1.818 đồng trị giá 162 triệu USD vào tháng 12.

Ngay cả tổ chức nắm giữ công khai lớn nhất có 53.822 BTC là Marathon cũng đã lặng lẽ điều chỉnh chính sách trong báo cáo 10-K được công bố vào tháng 3, cho phép bán toàn bộ phần dự trữ trên bảng cân đối kế toán của họ. Một phần áp lực đến từ hạn mức tín dụng bitcoin thế chấp trị giá 350 triệu USD—khi giá đồng tiền rơi vào biên độ 68.000 USD, tỷ lệ thế chấp của khoản vay đã tăng lên 87%.

Những công ty khai thác bán bitcoin để tài trợ xây dựng AI chính là các công ty bảo đảm an ninh mạng bitcoin thông qua hoạt động khai thác. Đây là mâu thuẫn cốt lõi của sự chuyển đổi hiện tại: khi khai thác không còn có lợi nhuận trong khi lợi nhuận từ AI lại dồi dào, quyết định kinh tế hợp lý sẽ là phân bổ lại vốn từ hoạt động khai thác sang mảng khác. Nhưng nếu đủ nhiều công ty khai thác cùng làm như vậy, ngân sách an ninh của mạng sẽ bị thu hẹp.

Dữ liệu về năng lực tính toán đã phản ánh thay đổi này. Năng lực tính toán của mạng bitcoin đạt đỉnh khoảng 1.160 exahash/giây vào đầu tháng 10 năm 2025, sau đó đã giảm xuống khoảng 920 exahash/giây và đã xuất hiện ba lần điều chỉnh độ khó theo chiều hướng tiêu cực liên tiếp—đây là lần đầu tiên kể từ tháng 7 năm 2022.

Thị trường định giá đã phản ánh sự phân hóa trong hoạt động kinh doanh này. Các công ty khai thác đã nhận được hợp đồng điện toán hiệu năng cao có định giá đạt 12,3 lần doanh thu trong 12 tháng tới; trong khi các doanh nghiệp chỉ khai thác thuần túy có định giá chỉ 5,9 lần. Phần chênh định giá đối với mức độ “mở vào AI” mà thị trường sẵn sàng chi trả lớn hơn gấp hơn 1 lần, điều này càng củng cố động cơ để các công ty khai thác tăng tốc chuyển đổi.

Trong khi đó, cấu trúc địa lý của hoạt động khai thác cũng đang thay đổi theo tính kinh tế. Mỹ, Trung Quốc và Nga hiện kiểm soát khoảng 68% năng lực tính toán toàn cầu. Riêng trong quý 4, thị phần của Mỹ đã tăng thêm khoảng 2 điểm phần trăm.

Nhưng các thị trường mới nổi đang bước lên sân khấu trung tâm. Paraguay và Ethiopia đã lọt vào top 10 quốc gia khai thác bitcoin toàn cầu, chủ yếu nhờ trang trại khai thác 300 megawatt của HIVE tại Paraguay và cơ sở 40 megawatt của Bitdeer tại Ethiopia.

Dự báo và ước tính năng lực tính toán

CoinShares dự đoán rằng đến cuối năm 2026, năng lực tính toán của mạng sẽ đạt 1,8 zetahashes/giây, và đến cuối tháng 3 năm 2027 sẽ đạt 2 zetahashes/giây, trễ hơn một tháng so với dự báo trước đó.

Tuy nhiên, dự báo này dựa trên giả định rằng bitcoin sẽ quay trở lại 100.000 USD trước cuối năm nay. Nếu giá tiếp tục duy trì dưới 80.000 USD, CoinShares dự tính giá năng lực tính toán sẽ tiếp tục giảm, nhiều thợ mỏ sẽ rời bỏ thị trường, khiến năng lực tính toán giảm thêm.

Nếu giá bitcoin tiếp tục duy trì dưới 70.000 USD, có thể kích hoạt việc rời bỏ của các thợ mỏ với quy mô lớn hơn; và mâu thuẫn là, những người sống sót lại có thể được hưởng lợi do độ khó của mạng giảm.

Thế hệ máy khai thác mới có thể trở thành một lối thoát tiềm năng. Dòng S23 của Bitmain và máy khai thác SEALMINER A3 của Bitdeer có hiệu suất sử dụng năng lượng đều thấp hơn 10 joule mỗi terahash, và dự kiến sẽ được triển khai với quy mô lớn trong nửa đầu năm 2026. So với các máy khai thác đời trung hiện tại, các mô hình máy mới này có thể làm giảm chi phí năng lượng cho mỗi bitcoin khoảng một nửa. Nhưng việc triển khai chúng cần vốn, trong khi nhiều công ty khai thác đang chuyển vốn sang lĩnh vực AI.

Ngay từ đầu chu kỳ này, ngành khai thác bitcoin vẫn là một nhóm công ty chủ yếu tập trung vào việc duy trì an ninh mạng và tích lũy bitcoin; nhưng hiện nay họ đang chuyển thành một nhóm doanh nghiệp xây dựng trung tâm dữ liệu AI và bán bitcoin để cung cấp vốn cho hoạt động đó.

Liệu đây là phản ứng tạm thời trước môi trường kinh tế bất lợi hay là một chuyển đổi cấu trúc vĩnh viễn, phụ thuộc vào một biến số: giá bitcoin. Nếu giá bitcoin quay trở lại 100.000 USD, lợi nhuận từ khai thác sẽ phục hồi và việc chuyển sang AI sẽ chậm lại; nếu giá duy trì ở mức 70.000 USD hoặc thấp hơn, quá trình chuyển đổi sẽ tăng tốc, và ngành khai thác mà chúng ta biết trong suốt mười năm qua sẽ tiếp tục “tiêu hao” và biến đổi hoàn toàn thành một hình thái khác.