Liệu thị trường chứng khoán năm 2026 có sụp đổ không? Thị trường quyền chọn gợi ý rằng các nhà đầu tư có thể đã tính sai xác suất

Dự đoán xác suất thị trường chứng khoán sụp đổ năm 2026 là 31%, nhưng thị trường quyền chọn chỉ đặt cược 8%. Quy luật lịch sử cho thấy điều này xảy ra mỗi 10 đến 12.5 năm, lần gần nhất chưa đầy 6 năm trước. Chỉ số đau khổ tăng cao và định giá cổ phiếu đang ở mức cao nhất trong lịch sử, khả năng sụp đổ có thể bị đánh giá thấp.

31% - Người đầu tư đặt cược giảm giá, khác biệt đáng kinh ngạc so với 8% xác suất quyền chọn

Viktor Haghani và James White của công ty quản lý tài sản Elm Wealth phục vụ một nhóm khách hàng rất chuyên nghiệp về đầu tư. Trước khi khách hàng đọc một báo cáo về khả năng thị trường sụp đổ, họ yêu cầu họ ước lượng xác suất trong 12 tháng tới chỉ số S&P 500 giảm 30%. Trung bình câu trả lời là 31%. Một cuộc khảo sát dài hạn của nhà kinh tế học Robert Shiller của Yale cũng cho kết quả tương tự.

Nhưng chỉ nói thì không tốn phí. Những người thực sự đặt cược bằng tiền thật qua thị trường quyền chọn chỉ đưa ra xác suất sụp đổ là 8%, dựa trên tính toán của Elm. Nhà kinh tế trưởng của TS Lombard, Steven Blitz, cũng đồng tình với nhận định này. Ông cho rằng, xác suất 8% đến 10% trong lịch sử, tức khoảng mỗi 10 đến 12.5 năm xảy ra một lần, là ước lượng hợp lý.

Sự chênh lệch lớn này phản ánh một khuyết điểm quan trọng trong hành vi con người: sự khác biệt giữa nói và làm. Khi nhà đầu tư được hỏi về xác suất sụp đổ, họ thường đánh giá quá cao rủi ro, vì các biến động gần đây của thị trường, các bài báo truyền thông và các lời đồn trên mạng xã hội đều làm tăng cảm nhận về rủi ro của họ. Tuy nhiên, khi thực sự cần bỏ tiền ra mua bảo vệ (như mua quyền chọn bán), họ lại không muốn trả chi phí tương ứng, cho thấy trong thâm tâm họ không thực sự tin rằng sụp đổ sẽ xảy ra.

Xác suất 8% trong thị trường quyền chọn gần hơn với thực tế. Các nhà giao dịch quyền chọn đặt cược bằng tiền thật, và đánh giá tập thể của họ dựa trên tính toán rủi ro-lợi nhuận nghiêm ngặt. Nếu họ thực sự nghĩ xác suất sụp đổ là 31%, giá quyền chọn bán sẽ cao hơn nhiều so với mức hiện tại. Giá thấp của quyền chọn cho thấy các nhà giao dịch chuyên nghiệp nghĩ rằng câu hỏi “Thị trường chứng khoán năm 2026 sụp đổ không?” có khả năng trả lời là “Không”.

Cảnh báo về chỉ số đau khổ và bong bóng định giá

Lần gần nhất thị trường sụp đổ là chưa đầy 6 năm trước, khi đại dịch COVID-19 gây đình trệ kinh tế. Điều này không có nghĩa là hiện tại có thể yên tâm. Mặc dù Blitz không dự đoán sụp đổ sắp xảy ra, ông nhấn mạnh rằng khi “chỉ số đau khổ” (lạm phát cộng tỷ lệ thất nghiệp) tăng lên, các cuộc sụp đổ xảy ra thường xuyên hơn, và hiện tại chỉ số này đang tăng.

Ba cảnh báo về khả năng sụp đổ tăng cao

Chỉ số đau khổ tăng: Lạm phát cộng thất nghiệp đang tăng, lịch sử cho thấy điều này liên quan đến tần suất sụp đổ cao hơn

Định giá ở mức cao nhất trong lịch sử: Định giá cổ phiếu gần như đạt đỉnh cao nhất mọi thời đại, rủi ro bong bóng vỡ tăng lên

Chu kỳ lịch sử rút ngắn: Thời kỳ từ 1966 đến 1982, sụp đổ thường xuyên, sau đó 18 năm bình ổn, có thể bắt đầu một chu kỳ rủi ro cao mới

Ví dụ, giai đoạn từ 1966 đến 1982, thị trường dễ xảy ra sụp đổ hơn, còn 18 năm sau đó thì khá ổn định. Các xu hướng tiêu cực khiến cổ phiếu trở nên rẻ hơn so với nền kinh tế chung. Thêm vào đó, định giá cổ phiếu hiện tại gần như ở mức cao nhất trong lịch sử, khả năng xảy ra sụp đổ năm nay còn cao hơn nữa. Sự lệch lạc giữa định giá và các yếu tố cơ bản của nền kinh tế là đặc trưng của bong bóng.

Thị trường quyền chọn và các công ty bảo hiểm có thể giỏi trong việc dự đoán xác suất trung bình dài hạn của một sự kiện, nhưng đôi khi điều xấu xảy ra liên tiếp. Trong trường hợp này, giá “bảo vệ” họ bán ra quá rẻ. Đây là vấn đề “Rủi ro đuôi dày” (Fat Tail Risk): tần suất xảy ra các sự kiện cực đoan thường cao hơn dự đoán của phân phối chuẩn.

Các yếu tố rủi ro hiện tại gồm: nợ công Mỹ vượt 36 nghìn tỷ USD, tác động chậm của chính sách thắt chặt của Fed, căng thẳng địa chính trị (Ukraine, Trung Đông, Đài Loan), và sự không chắc chắn về chính sách của Trump. Những yếu tố này cộng hưởng có thể gây ra sự kiện “chim đen” (Black Swan). Câu hỏi “Thị trường chứng khoán 2026 sụp đổ không?” có thể gần hơn với trực giác của nhà đầu tư hơn là giá của thị trường quyền chọn 8%.

Cảnh báo về bẫy chọn thời điểm của Peter Lynch

Điều đáng chú ý nhất có thể không phải là xác suất sụp đổ tăng nhẹ, mà là phản ứng của những người đọc kỹ phân tích của Elm về tần suất sụp đổ. Khi họ đưa ra dự đoán lần thứ hai, họ vẫn tin rằng xác suất sụp đổ trong năm tới là 15%. Con số này thấp hơn ban đầu 31%, nhưng vẫn cao hơn nhiều so với 8% của thị trường quyền chọn. Sự đánh giá quá cao liên tục này có thể khiến họ phải trả giá.

Như nhà quản lý quỹ nổi tiếng Peter Lynch nói: “Nhà đầu tư cố gắng dự đoán điều chỉnh hoặc chọn thời điểm, thì số tiền mất đi nhiều hơn số tiền mất trong chính đợt điều chỉnh đó.” Câu này chạm vào nghịch lý cốt lõi của việc chọn thời điểm. Khi nhà đầu tư quá lo lắng về sụp đổ, họ có thể bán sớm hoặc giữ quá nhiều tiền mặt, bỏ lỡ cơ hội thị trường tiếp tục tăng. Chi phí cơ hội này thường lớn hơn thiệt hại thực tế khi sụp đổ.

Câu hỏi “Thị trường chứng khoán 2026 sụp đổ không?” không có câu trả lời chắc chắn, nhưng chiến lược đối phó rõ ràng. Đừng cố dự đoán chính xác thời điểm sụp đổ, mà hãy xây dựng danh mục đầu tư đủ sức chịu đựng sụp đổ. Điều này bao gồm: duy trì tỷ lệ cổ phiếu hợp lý (không all in), phân bổ đa dạng các loại tài sản (cổ phiếu, trái phiếu, vàng, tiền mặt), định kỳ cân bằng lại để khóa lợi nhuận, và mua một lượng phù hợp quyền chọn bán bảo vệ (nhưng đừng mua quá nhiều).

Cách tốt nhất là xây dựng nền tảng vững chắc cho đầu tư, và xem thị trường sụp đổ như một thảm họa tự nhiên mà ta cần chuẩn bị: hiểu xác suất xảy ra và chấp nhận rằng điều này sẽ xảy ra định kỳ. Ngay cả dự đoán chính xác thời điểm cũng có thể giúp tránh thiệt hại lớn hoặc kiếm được lợi nhuận khủng. Nhưng thống kê cho thấy, phần lớn nhà đầu tư không thể dự đoán chính xác thời điểm, lo lắng quá mức sẽ khiến họ bỏ lỡ sức mạnh của lãi kép dài hạn.

Đây là một vấn đề trị giá 64 nghìn tỷ USD. Câu trả lời không nhất thiết là “sẽ” hay “không”, mà là “hãy chuẩn bị tốt”. Khi nhà đầu tư vừa chuẩn bị sẵn sàng đối phó sụp đổ, vừa không quá hoảng loạn để bỏ lỡ đà tăng, thì mới có thể tồn tại lâu dài trong thị trường đầy bất định này.